Archive for August, 2013

2.00’dan Korkmayalım

26.08.2013, Murat Yülek, Dünya

Son iki senede, bu köşede bir yazıda “1.80” bir başkasına “1.90” başlığı atıldı. Bugünkü başlık ise 2.00. Geçen hafta TL-dolar paritesi 2.00’a ulaştı; bu hafta daha yukarıları görmesi muhtemel. Bundan korkmalı mıyız?

Aşağıdaki iki grafik “2.00” fobisinin yersiz ve daha da önemlisi yanlış olduğunu gösteriyor. Birinci grafik bir çoğunuzun yakından bildiği ve bu köşede de arada kendini gösteren TL’nın reel kur endeksi. Bu grafikten şunu okuyoruz: şu anda TL’nin reel olarak aşırı değerli seviyelerde.

Peki TL ne kadar aşırı değerli?

Bu uzun ve ortaya mutabakatın zor çıkacağı bir tartışma. Zira, her şeyden evvel reel kurun denge değeri denilen şeyi bilmek zor ve teorik olarak da tartışmalı. Biz o tartışmalara girmeden şu noktalara dikkat çekelim. Eğer TCMB’nin hesaplayarak yayındalığı reel kur endeksini kullanırak Türkiye’nin yaşadığı kur krizlerini (yani, kurların düzeltme yaptığı) zamanlarına bakarsak ortaya şu rakamlar çıkıyor. Krizlerden once TL’nin aşırı değerlendiği noktaları temel alırsak TL’nin bugün 1.98 ile 2.30 arasında bir yerde olması gerekiyor. Krizlerden sonra aşırı tepkinin de etkisiyle TL’nin ulaştığı reel değerleri alırsak bugün paritenin 3.03 ile 3.76 bir yerde olması gerekiyor.

Nereden baksanız bu basit hesap şunu söylüyor: TL’nin 2.00 civarında kalması reel olarak tarihi zirvelerde olması demek. Bu Türk ekonomisine güvenin bir göstergesi ama Türk ekonomisine hizmet etmiyor. Ortaya cari açık problemini çıkartıyor. İthaları için yanlış bir teşvik, ihracata da köstek görevi görüyor. Yani, TL “gerçek” değerinde olsa, ithalat bugünkü değerinden düşük, ihracat da bugünkü değerinden yüksek olacaktı.

3659.jpg

Gelelim ikinci grafiğe. İkinci grafik, Japonya Başbakan’ı Abe’nin gelişinden sonra Yen’in dolara karşı değer kaybını gösteriyor. Abe, geçen sene Aralık ayında Başbakan oldu. Söz verdiği gibi parasal genişleme politikasını (ve bunun iletişim yönünü) kullanarak Yen’e dolar karşısında yüzde 10’un üzerinde değer kaybettirmeyi başardı. Eğer Abe’nin gelmesinden once ve yeni başkanından önce Japon Merkez Bankası’nın hareketleriyle (yani 2012 Ekim–Aralık arasında) kaybedilen aşırı değerlenmeyiz de eklerseniz değer kaybı yüzde 30’ları buldu.

Başbakan Abe bu reel kur düzeltmesini bir başarı olarak tanımlıyor. Zira kendisinden önce paritenin 75’lere kadar gerilemiş olması ihracata dayalı bir tasarruf ülkesi olan Japonya’yı zora sokuyordu ve hiç de popular değildi.

987293.jpg

Türkiye’nin Tarafsızlar Hareketi

25.08.2013, Murat Yülek, Zaman

Geçenlerde yurtdışında yayınlanan bir araştırma Türkiye’yi dünyanın 20. ‘yumuşak gücü’ olarak tanımlamıştı. ‘Yumuşak gücü’ tanımlamanın zorluğu bir tarafa, bu tür araştırmalara ne kadar güvenilirlikle yaklaşmak gerektiğinin farkındasınızdır. Yine de Türkiye’nin, dünyanın en önemli yumuşak güce sahip olan ülkelerinden olduğu kesin.

Türkiye uzun süredir dünyanın en büyük ekonomilerinden birisiyken, ancak çok yakın zamanda dünyanın önemli ve takip edilen ülkeleri arasına girdi. Yani, böyle bir araştırma 10 yıl önce yapılsa Türkiye sıralamaya giremeyecekti. Bunun ekonomik sebepleri olsa da asıl sebebi Türkiye’nin kendine duymaya başladığı güven ve uluslararası alanda öncelere göre daha bağımsız politika izlemeye başlamasıdır. Sonuçta, eskiden olmayan bir durumla karşı karşıya dünya: “Türkiye ne diyecek; ne yapacak.”

Türkiye’nin dünya politikasında aktör hale gelmesi “her şey aslına rücu eder” şeklinde de düşünülebilir. Hem Osmanlı hem de bilinen diğer önemli Türk devletlerinin kendi dönemlerinde, o dönemdeki dünya siyasetinin en önemli aktörlerinden olduğuna şüphe yok. Ancak Osmanlı İmparatorluğu’nun gerileyişi ve yıkılışı döneminde ortaya çıkan travma ve bu travma sonrasında imkansızlıklar içinde yeni bir başlangıç yapan Cumhuriyet’in erken dönemlerinde dünya siyasetinde ağırlığı azalmıştı. 1970’ler ve 1990’larda iç karışıklıklar ve ekonomik zayıflıklar altında Türk devlet adamlarının dünyayı düşünmesi zordu. Sonuçta, dış politikada büyük güçlerin çizdiği yörüngelerde dolaşmak zorunda kaldı Türkiye. Buna en önemli istisna’nın Kıbrıs çıkarması olduğunu düşünmek yanlış olmaz. Ancak, bıçağın kemiğe dayandığı noktalarda Türkiye’nin büyük güçlere karşı çıktığını gördük.

Esasında büyük güçlerin yörüngesindeyken dahi Türkiye hep yalnızdı. Örneğin Ermeni baskıları hatta terörizmine karşı Türkiye hep yalnızdı. Tarihi, dini ve etnisitesi Türkiye’yi Batı’ya karşı hep yalnız bıraktı. Ortadoğu ve Asya’ya karşı ise her zaman değil ama genellikle kendisi duvar ördü. Bu bölgelerdeki suni yönetimler de Türkiye’ye pek yardımcı olamadı zaten.

Kıbrıs gibi konular Türkiye ile özellikle Batı arasında her zaman sorun olarak kalmaya aday meseleler. Kıbrıs’ta Türklere karşı yapılan katliam ve darbe ihtimaline karşı kılını kıpırdatmayan İngiltere (ve diğer Avrupa ülkeleri ve ABD) Türkiye’nin haklı ve zorunlu müdahalesini cezalandırmaya kararlılardı 1970’lerde. Bugünlerde İngiltere ile İspanya arasında tekrar nükseden Cebelitarık sorunu her iki ülkenin de Avrupa Birliği üyesi olması sürecinde hiç dert edilmedi. Hâlâ da büyük bir sorun olarak görünmüyor. Ancak Türkiye’nin nüfuz alanını genişletme ihtimaline karşı görünmez ama güçlü direnç 2004 yılında da, bugün de, yarın da Kıbrıs sorununun devam etmesine sebep olacak gibi görünüyor.

Kuzey Afrika’da on yıllar sonra demokrasiye ağır aksak da olsa geçişin, iki yılda 180 derece geriye dönmesi, bu ülkelere saatlerce demokrasi dersi veren Batılı ülke yöneticilerince görmezden gelinmesi Batı’nın, reel politiğe karşı aşınan değerlerini bir kez daha gösterdi. Ancak Türkiye’de, Türkiye’nin yalnızlaştığı da tartışılmaya başlandı.

Bu tartışmanın üslup açısından yapılması anlaşılabilir (daha az doğrudan mesajlar mı verilmeliydi, vs.) ancak Türkiye’nin “dış politikada yaptığı tercihlerden dolayı yalnızlaştığı” şeklinde yapılması yanlış. Zira, dünyada aktör haline gelmiş bir Türkiye’nin eskiden olduğu gibi, kendine ait prensipleri inşa etmemeye ya da kendini mümkün mertebe ifade etmemeye dayalı bir rotayı takip etmesi beklenemez.

Esasında Türkiye’nin ister istemez kendini gittikçe daha güçlü ifade etme gücü bana başka bir uzak ihtimali hatırlatıyor: Türkiye’nin etrafında yeni bir tarafsızlar hareketi oluşabilir mi?

Akbank’ın kısa film senaryosu yarışması

Akbank, gençler için kısa film senaryosu yarışması açmış; on yıldır devam eden Kısa Film Festivali kapsamında bu yıl “Tek tweet ile senaryo yazabilir misin?” çağrısı yapılıyor. Başvuru süresi 27 Ağustos’a kadar devam ediyormuş. Bu tür yeni ‘içerik’ yarışmaları gençlerin yaratıcı yönlerinin teşvik edilmesi açısından çok faydalı. Akbank’ı tebrik ediyorum; kısa film yarışmaları ülkemizde pek sık olmasa da yapılıyor, ancak kısa senaryo yarışmasını ben ilk defa duydum.

Turkcell’in telefonu T40

Bir tebrik de Turkcell’e. Daha evvel Aselsan, Raks, Başarı Elektronik gibi firmalar da akıllı olmasa da cep telefonu üretmeye çalıştılar. Ancak özellikle dağıtım kanallarına sahip olmadıkları için başarılı olamadılar. Turkcell Genel Müdürü Süreyya Ciliv, basına, geçen sene yerli telefonla 500 milyon dolarlık ticaret açığına engel olduklarını söylemiş. Yine de Turkcell’e bir sorum var. T40’ın geliştirilmesi ve üretimindeki yerli pay nedir? Turkcell T40’ı akıllı telefon ürünü değer zincirinde nasıl konumlandırıyor? Bu kısım basında yer alan haberlerden pek anlaşılmıyor.

KOBİ’lerin vergilerini düşürelim

19.08.2013, Murat Yülek, Dünya

Türkiye’de 2012’de 29 milyar TL seviyesinde kurumlar vergisi toplandı. Bu aynı yıldaki GSYH’nın yüzde 2,1’ine denk geliyor. 2006’da ise 11 milyar TL tutarında kurumlar vergisi toplanmıştı (GSYİH’nın yüzde 1,47’si). Oysa, 2007’de Kurumlar Vergisi oranı yüzde 30’iken sonraki yıllar için yüzde 20’ye indirildi. Yani 2007’den sonra, vergi oranları Türkiye’de üçte bir oranında düşürülürken vergi gelirleri nominal olarak iki buçuk kat, vergilerin GSYİH’ya oranı ise 0,5 puan artmış. Vergi oranları düşünce şirketler toplam cirolarına oranla daha çok kar beyan etmiş ve daha çok vergi vermiş. Kurumlar vergilerinin GSYİH’ya oranla artması aynı zamanda Türkiye’de kayıt içiliğin artması manasına geliyor.

Acaba vergi oranlarını kullanarak bu sürecin devam etmesini destekleyebilirmiyiz? Türkiye’de geçen yıl toplanan 29 milyar TL tutarındaki Kurumlar Vergisi gelirinin yarısı en büyük yüz firma tarafından ödeniyor. Kalan bir milyona yakın şirket de vergilerin diğer yarısını ödüyor. Tabi, şirketlerin ödediği vergi Kurumlar Vergisiyle sınırlı değil. Şirketler aynı zamanda çalışanlarının fiilen gelir vergilerini ve sosyal sigorta primlerini de ödüyor.

Çalışanların net ile brüt ücretleri arasındaki fark (vergi ve sosyal güvenlik makası) Türkiye’de oldukça yüksek; bu yük şirketlerin sırtında. Ancak, şirketlerin Türkiye asıl faydası ekonominin istihdam kaynağı olmalarında. Çalışanlar çalışıyolarsa, risk alan müteşebbislerin kurdukları işletmeler sayesinde oluyor. Daha çok işletme daha çok istihdam ve daha çok gelir manasına geliyor. Bu çarpan etkisiyle ekonomiyi büyütüyor. Öte yandan, Türkiye’de ve dünyanın diğer ülkelerinde istihdam üreten işletmelerin KOBİ’ler olduğu biliniyor. Büyük işletmeler şirket başına daha çok insana iş verse de toplamda KOBİ’ler büyük şirketlerden daha çok insane istihdam sağlıyor. KOBİ’ler küçük oldukları için finansmana erişimleri, vergi, bürokrasiyle ilgi konularda ihtiyacı olan danışmanlıklara erişimleri, pazara erişimleri, teknoloji edinimi ve kullanımı gibi pek çok konuda oransal olarak daha büyük maliyet ve engellerle karşı karşıyalar. Oysa, KOBİ’lerle büyük firmaları aynı oranda vergiye tabi tutuyoruz. Hem Kurumlar Vergisi açısından hem de ücretlilerin vergi makası ve diğer tüm vergiler açısından. Bu hem Türkiye’deki müteşebbisliği negative etkiliyor hem de küçük ve yeni kurulan şirketlerin hayatta kalma olasılığını düşürüyor. Bu da istihdamın yeterince hızlı büyümemesi olgusu olarak Türkiye ekonomisine geri dönüyor. Önerim basit; Kurumlar Vergisini cirolara ve çalıştırdıkları insan sayısına göre kademeli olarak düşürelim. Cirosu küçük işletmeler örneğin yüzde 5’lik Kurumlar vergisine tabi olsun. Ciro büyüdükçe oran artsın. 20 milyon TL’ye ulaştığında yüzde 20’de sabitlensin. Bu reform yapılırsa toplam Kurumlar Vergisi hasılatı düşmeyecek hatta belki artacaktır. Ayrıca, küçük şirketler vergi idaresiyle barışık hale gelip daha büyük ölçüde kayıt içine girecektir. Naylon fatura olgusu da düşecektir. Negatif sonuçlar da ortaya çıkabilir; vergi kaçırmak için şirket sahipleri tarafından cirolar üzerinde suni tavanlar konulması gibi. Daha önemlisi, ilave şirketler kurularak kar transferleri yapılabilir. Ancak, düşük vergi oranları belli bir istihdam (sayı ve ciro içindeki payı) şarta tabi tutulursa bu dezavantajlar azaltılabilir. KOBİ’lerin istihdam kaynağı olma rolünün güçlendirilmesi için, tasarı Meclis’deyken bu reform yapmak gerekiyor. Hele dünyada ekonomilerin büyüme sıkıntısı çektiği şu dönemde.

rara

When will Christian Amanpour call a duck a duck?

International media failed miserably in the Egyptian case. They failed miserably because the way they reflected the events showed they almost openly support a bloody coup. Sorry I should not have said a coup. I should not have listened to Mr. Mc Cain; a duck is (only sometimes) called a duck when it is politically right.

Amanpour is apparently in a long vacation when hundreds of civilian demonstrators are being killed by Egyptian military. She was unwilling even to air the Turkish officials trying to explain their position during June’s violant demonstrations in Turkey. Now she is silent for weeks when insistently peaceful demonstrators in Adawiyyah circle are being shot by military snipers.

Tags: , ,

Demir İpek Yolu bir yüzyıl projesinin temeli olabilir mi?

12 Ağustos 2013, Murat Yülek, Dünya

29 Ekim’de açılacak olan Marmaray ile tarihi ipek yolu ilk defa demiryolu ile tekrar birleştirilmiş olacak. Bunun sembolik önemi büyük. Hatta, bu yolun işler hale gelmesi yüzyılın projelerinden birisidir desek yanlış olmaz. Ancak Asya Avrupa arasında potansiyeli ve önemi en büyük bu yolun işler hale gelmesi kolay olmayacak.

Asya Avrupa arasındaki ticaret, hacim olarak dünya tarihinin zirvesinde. Bu da tabii bir şey. Hem Avrupa hem de Çin önemli üretim merkezleri. Avrupa aynı zamanda önemli bir talep ve ithalat merkezi. Böyle olunca özellikle Çin ile Avrupa ticaret hacimlerinin yakın zamanda trilyon dolara yaklaşması bekleniyor. Bu ticaret şu anda çok büyük ölçüde deniz yoluyla yapılıyor.

Asya Avrupa arasında demiryolu güzergahı çok daha kısa olduğu için daha ucuz nakliye maliyetleri doğurabilir. Ancak şu anda, hem gümrük geçişleri hem de ray açıklıklarının güzergah üzerindeki ülkelerin bazılarında dar bazılarında geniş (Rusya ve Türki Cumhuriyetler) olması sebebiyle demiryolu taşımacılığı maliyet açısından pek elverişli değil.

Öte yandan, Çin üzerinden İran ve Türkiye’yi aşarak Avrupa’ya yönelen güzergahın önemli bir rakibi var. Rusya topraklarından geçen, 1900’lü yılların başında tamamlanan Trans-Siberya güzergahı. Bu güzergahın kış aylarında kullanımı zorlaşıyor. Ayrıca güvenlik problemleri var. Ancak güney güzergahlarına göre daha avantajlı olduğu yanları da bulunuyor: büyük kısmı Rusya’dan geçtiği için gümrük geçişleri ve ray açıklığı farkları daha az.

Rusya, kendisi açısından haklı olarak, Asya-Avrupa ticaretinin kendi topraklarından akmasını sağlamak ve Trans-Siberya yolunu öne çıkartmak istiyor. Avrupa ise 1990’larda ortaya attığı TRACECA projesini temel alıyor. Bu projeye Türkiye de taraf; ancak, projenin temeli Rusya, İran ve Türkiye’nin dışlanması üzerine kurulmuş. Projenin ilk fikri, Orta Asya’daki özellikle Türki Cumhuriyetlerin Gürcistan ve Romanya üzerinden Avrupa’ya bağlanmasını hedefliyordu. Bu selektif/dışlayıcı güzergah ister istemez projenin güçlenmesini ve geniş destek bulmasını engelledi. Proje sonradan bir miktar şekil değiştirse de bir türlü “tutturamadı.”

Türkiye’nin Marmaray ve Bakü-Tiflis-Kars (BTK) projeleriyle bir avantaj sağladığı düşünülebilir. Ancak BTK’nın tamamlanması ve bir an önce devreye sokulması, Trabzon bağlantısının yapılarak Trabzon’nun İskenderun ile birlikte Ortadoğu’nun kara kütlesinin önemli bir limanı haline getirilmesi ve Van Gölü etrafını dolaşan hattın yapılarak Van Gölü’nden feribotlarla yapılan taşımacılığın ikame edilmesi gerekiyor.

BTK’nın bir an önce tamamlanması ve bu son iki projenin başlatılması son yıllarda havacılık sektörümüzü dünyanın en hızlı büyüyeni haline getiren, ancak bununla birlikte demiryollarına da çok önem veren Ulaştırma Bakanlığı’na yakışır. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı da gümrük geçişleri konusunu İpek Yolu ülkeleri boyutunda ele alırsa 16. Yüzyılda Portekizliler eliyle kurulan “yenidünya (ticaret güzergahı) düzeniyle” önemini kaybeden Anadolu ve İpek Yolu’nun tekrar dünya gündemine oturmasına temel oluşturabilir. Bu yıl uluslar arası boyutta toplanacak olan 10. Ulaştırma Şurası’nda bu konu da mesafe alınmasını diliyoruz.

Erzin: Doğu Akdeniz ekonomik merkez haline geliyor

05 Ağustos 2013, Murat Yülek, Dünya

Ramazan ayının son haftasonunu atayurdumda, Hatay’ın Erzin ilçesinde, geçirdim; daha doğrusu Erzin’in sırtını yasladığı yeşil zengini Amanos dağlarındaki yaylalarında.

Erzin, Osmaniye ve Dörtyol ile birlikte, Almanya’nın Ruhr sanayi havzasındaki Essen, Duisburg, Bochum, Muelheim gibi kent ve kasabalar gibi, bir ekonomik, sosyal ve kültürel birliğin parçası. Bu bölgedeki Oğuz Türkleri, uzandıkları, bir uçları Azerbaycan’a diğer uçları ise Karadeniz’den Kerkük’e uzanan geniş havzanın parçası olan bu üçgende yüzyıllardır yaşıyorlar.

Erzin, bir ara Türkiye’nin kişi başına geliri en yüksek kasabalarındandı. Bunun sebebi ise narenciye üretimiydi. Buna rağmen, bölgenin portakalı Ankara, İstanbul gibi tüketim bölgelerine Finike portakalı adı altında gönderiliyor. Adana-Hatay bölgesinde portakalın ticari olarak ilk defa Dörtyol’da yetiştirildiği biliniyor; 1940’lı yıllarda, Dörtyol’da, Atatürk’ün de ziyaret ettiği ve “Atatürk’ün çiftliği” olarak bilinen çiftlikte (sonradan devlet üretme çiftliği haline gelmiş) yerli turunç ilk defa Washington-Thomson adlı bugün yediğimiz portakallarla aşılanarak portakal yetiştirilmiş. 1950’lerde bu portakal Erzin’e getirilmiş. Sonrasında, Erzin Türkiye’nin en önemli narenciye merkezi haline geldi; özellikle, Antalya civarındaki alanların seracılık, nar üretimi ve turizme dönmesiyle. Narenciye üretimi bölgeyi ihracatçı hale de getirdi. Türkiye de narenciyeye ihracat teşviği sağlıyor ancak bu teşvikler, Mısır gibi ülkelerin kendi narenciye ürünlerine sağladığı teşviklerin yükseliği sebebiyle bölge çiftçisini zorluyor.

Ancak bölgede asıl değişiklikler son on yılda yaşandı. Otoyol, hava ve deniz limanı ve boru hatları bağlantıları, üniversite ve üniversite altı eğitim yatırımları ve teşviklerin etkisiyle bölge ekonomisi enerji lojistiği, demir çelik, sanayi ve enerji gibi alanlarda çeşitleniyor. Bunun sayesinde Türkiye’nin en önemli ekonomik bölge adaylarından birisiyle karşı karşıyayız.

Bu değişikliğin ortaya çıkmasında son yıllardaki politikalara ek olarak, narenciye ve 1950’li yıllarda devlet tarafından kurulan gübre fabrikasının dışında, 1970’lerden itibaren alınan kararlar da temel oluşturmuş. 1970’lerin sonundan itibaren Erzin ile Yumurtalık arasındaki terminalin, Irak’tan (Kerkük) başlayarak Azerbaycan ve Rusya’dan gelen petrollerin Akdeniz’e açılan kapısı haline getirilmesi sağlandı (BOTAŞ terminal ile ilgili teşvik belgesini 1975 yılında aldı). 1960’larda İsdemir’in devreye alınmasıyla bölge haddecilerin dikkatini çekti.

Son yıllarda, İsdemir, Tosyalı ve Ekinciler grupları başta olmak üzere, demir çelik tesislerinin kapasitelerinin artırılması ve teknolojilerinin yenilenmesiyle bölge bir demir çelik merkezi haline geldi. Osmaniye’nin teşvik kapsamına alınmasıyla yine Erzin’in bitişiğindeki Tüysüz köyü ve Leçelik mahalinde kurulan organize sanayi bölgesi hızla gelişti. Bölgenin demiryolu, karayolu ve liman bağlantıları sanayinin bölgede daha da gelişeceğini gösteriyor. Nitekim bölgede Çalık Grubu’nun rafineri yatırımı, Gama ve diğer grupların büyük enerji yatırımları devam ediyor.

Ancak bölgenin potansiyeli daha da büyük ve yapılması gereken daha çok şey var. Erzin yakınlarındaki İsos harabeleri, Kültür Bakanlığı’nın küçük ama önemli bir yatırımıyla Türkiye’ye ikinci bir Efes kazandırabilir. Zamanının en önemli antik metropollerinden olan Isos Büyük İskender ile Pers kralı Dara’nın savaştığı yer olarak biliniyor. Yıllarca iyi korunamadığı için hem yakın kasabaların inşaat malzemesi kaynağı hem de define avcılarının favori mahallerinden oldu Isos. Ancak yine de büyük kısmı toprağın altında olduğu için korunan bu büyük tarihi hazine gün yüzüne çıkacağı ve Türkiye’ye yüzbinlerce turisti çekeceği günleri bekliyor. Yakındaki Toprakkale ve Yılan kale gibi eserler, bunları birleştiren tüneller, Hatay’ın zenginlikleriyle birleşince Erzin’i bir turistik merkez haline getirebilir.

Öte yandan, İsviçre’yi aratmayan Amanos dağları ve Erzin’in meşhur “İçmeleri” yeterli tanıtımla hem yerli hem yabancı (özellikle Arap turistlerin) akınına uğrayabilir. İçmeler şu anda hemen hemen sadece Gaziantep’ten turist çekiyor. Erzin’in sevilen Belediye Başkanı Kazım Şimşek İçmeler’e yapılan büyük sağlık turizmi yatırımının Erzin’İn görünümünü daha da değiştireceğini söylüyor. Bu arada, Erzin’in Burnaz plajı Türkiye’nin en iyi kumlarına sahip ancak zamanında bir turizm bölgesi olarak tanımlanmadığı için sahil enerji tesisleriyle dolmak üzere. Bu tesislerin hem tarım hem turizmi düşünerek çevresel etki analizlerinin sağlam ve güvenilir yapıldığını umuyor Erzin’likler. Yine, bu enerji tesislerinin filtreleme sistemlerinin kullanıldığını da Çevre Bakanlığı’nın iyi denetlediğine ve denetleyeceğine inanmak istiyor bölge halkı.

Bunlar, tarım, sanayi, enerji, lojistik ve turizmin destekleyeceği çeşitlendirilmiş ve güçlü Osmaniye-Dörtyol-Erzin ekonomisinin gündemimizde kalacağını gösteriyor. Bu potansiyelin gerçekleşmesinde müteşebbisler ve çiftçiler kadar hem Ankara’ya hem de bölge Kalkınma Ajansına çok iş düşüyor: bölge narenciye ürünlerinin yurt içi ve dışı markalaştırılması ve tanıtılarak değerini buldurulması, bölge turizminin (yaz/bungalow/tarih/sağlık) yurt içi ve dışında tanıtılması, sanayi sektörünün daha da geliştirilmesi gibi.

Ortadoğu yeniden şekilleniyor (mu?)

29 Temmuz 2013, Murat Yülek, Dünya

27 Temmuz 2013 tarihinin uluslararası basın tarihinde tarihine kara bir leke olarak geçeceği kesin gibi. Ancak, bu Ortadoğu’nun yeni şekillenme sürecinde koordineli bir hareketin parçası da olabilir; koordinasyonun aktörleri Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ve bazı Arap ülkeleri. Yine de Türkiye’yi de yakından ilgilendirfen bu koordineli hareketin başarıya ulaşıp ulaşmayacağı o kadar kesin değil.

Önce basın tarafına bakalım. Mısır’da, bazı rivayetlere göre 130 diğerlerine göre ise 200’e yakın sivilin Mısır ordusu tarafından öldürüldüğü ve 5 bin civarında insanın da yaralandığı günden bahsediyorum. Aynı gün CNN ekranlarında ana tartışma konuları: Kaliforniya’da iki hafta önce düşen Asiana uçağının düşme sebepleri, İspanya’daki tren kazası vs… CNN mensubu ünlü gazeteci Christian Amanpour ise tatilde olsa gerek; 27 Temmuz günü blogunun değişmeyen manşeti “Boris Johnson’i dünyanın en renkli belediye başkanı mı?” Katliamın yapıldığı günün öğleden sonrasında İngiliz The Times gazetesi web sitesinde en üstlerde, ama Usain Bolt’un vergi problemleriyle ilgili haberinden daha küçük bir alanda, “Mursi taraftarları Mısır’da orduyla çarpıştı” haberi. Cümlenin öznesi siviller. Yani, sivil insanlar silahlı Mısır ordusuyla “çarpışıyormuş.” Le Monde’a göre de Mursi taraftarı siviller “çatışmalarlardan” sonra “ölülerini sayıyorlar.”

Uluslararası basının bu alışılmadık duyarsızlığını en açıklayıcı faktör, Ortadoğu’nun Arap Baharı’ndan itibaren aldığı şeklin batıda yarattığı rahatsızlık olmalı. Mısır’ın 4 bin 500 senelik bilinen tarihindeki ilk seçimleri Müslüman Kardeşler’in kazanması o kadar büyük bir sorun olmayabilirdi. Ancak asıl sorun, Mısır ve Tunus’taki seçimlerde aynı grubun türevlerinin kazanmasından sonra bunun siyasi ve sosyal etkilerinin tüm Arap ülkelerine yayılması riski. Bu, bazı çevrelerin alamayacağı bir risk.

Hem ABD hem de AB’nin darbeyi desteklemesi, Arap ülkelerinden darbe sonrası Mısır’a akan milyarlarca dolar da bu tezi güçlendiriyor. Türkiye’de 1980 ve 1990’larda alışık olduğumuz türden faili meçhullere benzeyen Tunus’taki suikast de.

Tüm bunlar Ortadoğu’da yeni bir post-Arap baharı bir dengenin oluşturulmaya çalışıldığını gösteriyor. Bu senaryoya göre, Kuzey Afrika’da, halkın suikast ve sabotajlarla demokratik sistemden uzaklaştırılıp diktatöryal ya da yarı diktatöryal sistemlere dönüş olacak. Bu sağlanabilirse, takip eden olası senaryo, Gazze’nin Mısır’a, Batı Şeriya’nın da Ürdün’e bağlanması (ve bu sayede bu iki ülkenin yeni bağlanan bölgelerde polislik görevini üzerine alması) ve Suriye’nin de iki ya da üçe bölünmesi.

Bu tür senaryoların gerçekleşmesinde en önemli engellerden birisi Türkiye. Zira, Türkiye kendi bağımsız politikasını izlemeye çalışıyor. Ortadoğu’da bağımsız politika izlemeye karşı toleransın olmadığını biliyoruz. Türkiye’nin son dönemde karıştırılmaya çalışılmasını bu çerçevede değerlendirebilirsiniz.

Ancak, bu tür senaryoların gerçekleşmesi veya uzun ömürlü olması çok zor. Bunun en önemli sebebi, Arap ülkelerinin büyük potansiyellerine rağmen ekonomik açıdan son derece başarısız olmaları ve doğal kaynak zengini olanlar hariç hemen hiç bir Arap ülkesinin istikrarlı bir ekonomik büyüme stratejisi oluşturamaması.

Arap ülkelerinin esasında en önemli zenginlik kaynağı olan genç nüfus işsiz ve mutsuz. Ekonomik yapının kalıcı istikrar alanları oluşturamaması bu kaynağın oluşturulmaya çalışılan istikrarı bozucu bir risk haline gelmesine sebep oluyor. Diktatöryal yönetimler ekonomik açıdan başarısız; demokratik yönetimler ise denenmiyor bile Arap dünyasında. Böyle olunca, Ortadoğu’daki bu yeni şekillenme senaryolarının kalıcı olması imkansız hale geliyor.